Model góry lodowej w zarządzaniu: co naprawdę widać, a co decyduje o sukcesie
Spis treści
-
Czym jest model góry lodowej
-
Kiedy go stosować – typowe sytuacje z praktyki
-
Lider jako „obserwator góry”
-
St. Gallen Management Model – zarządzanie zintegrowane
-
Dlaczego integracja struktury, działania i zachowania ma znaczenie
-
Rola kultury i przywództwa w tworzeniu strategii
-
Podsumowanie: zarządzanie to więcej niż procedury
Czym jest model góry lodowej
Model góry lodowej to jedno z najbardziej uniwersalnych narzędzi w zarządzaniu. Jego główna teza jest prosta: to, co widzimy – wyniki, zachowania, decyzje – to tylko wierzchołek. Prawdziwe przyczyny problemów lub sukcesów są ukryte pod powierzchnią. To, co decyduje o kondycji organizacji, często mieści się w głębokich warstwach: strukturach, systemach myślenia, relacjach i nieformalnych zasadach działania.
Kiedy go stosować – typowe sytuacje z praktyki
Model góry lodowej bywa szczególnie przydatny w trzech typowych kontekstach.
Pierwszy: gdy spadają wyniki – na przykład sprzedaż lub marża. To symptomy, nie źródła problemu. Przyczyną może być brak adaptacji do rynku albo wewnętrzne długotrwałe problemy systemowe.
Drugi: gdy formalna struktura organizacyjna wygląda inaczej, niż realne relacje w funkcjonowaniu firmy. Codzienne nawyki, niepisane zasady i ukryte sieci wpływu mają często większe znaczenie niż oficjalne procedury.
Trzeci: gdy chodzi o przepływ informacji. Badania pokazują, że tylko 4% problemów znane jest zarządowi, 9% menedżerom średniego szczebla, a aż 74% kierownikom liniowym. Większość informacji nie dociera więc do osób, które podejmują decyzje. To nie przypadek, tylko efekt systemowego zjawiska.
Lider jako „obserwator góry”
Z pojęciem „wypatrywania góry lodowej” spotkałam się po raz pierwszy jesienią 2020 r. podczas spotkania z prof. Ch. Abegglenem. Nie odnosiło się ono wyłącznie do pandemii, ale do roli lidera jako osoby, która potrafi patrzeć głębiej – poza to, co oczywiste.
To podejście opierało się na modelu zarządzania znanym jako St. Gallen Management Model – systemowym, zintegrowanym i świadomie projektowanym.
St. Gallen Management Model – zarządzanie zintegrowane
Ten model zakłada, że skuteczne zarządzanie opiera się na integracji trzech poziomów:
- normatywnego – po co istniejemy
- strategicznego – dokąd zmierzamy i jak
- operacyjnego – co robimy na co dzień
oraz trzech wymiarów funkcjonowania:
- struktury
- działania
- zachowania
Łącznie daje to dziewięć elementów, które trzeba integrować zarówno horyzontalnie, jak i wertykalnie. To podejście zakłada, że organizacja jest systemem, który trzeba świadomie projektować, rozumieć wewnętrzne dynamiki i dostrajać do zmieniającego się otoczenia.
Dlaczego integracja struktury, działania i zachowania ma znaczenie
Spójność organizacji zależy od tego, czy te elementy ze sobą współgrają. Jeśli struktura jest sztywna, a działania mają być elastyczne – pojawia się konflikt. Jeśli strategia mówi o innowacyjności, a codzienne procesy promują ostrożność – innowacja się nie wydarzy.
Liderzy muszą umieć dostrzegać te napięcia. Prawdziwe zarządzanie nie polega na „dowodzeniu strukturą”, ale na rozumieniu, jak struktury, działania i zachowania ludzi wpływają na efektywność.
Rola kultury i przywództwa w tworzeniu strategii
W modelu St. Gallen dwa z dziewięciu elementów to kultura organizacyjna i leadership. Co ważne – to właśnie na poziomie normatywnym, czyli „dlaczego istniejemy”, kształtuje się kultura. To ona nadaje ton całej organizacji.
W kontekście strategii najważniejsze jest to, że nie wystarczy ją stworzyć. Trzeba ją zakorzenić w środowisku, które sprzyja zrozumieniu, zaangażowaniu i komunikacji. A to możliwe tylko wtedy, gdy najwyższe kierownictwo angażuje się w projektowanie powtarzalnego procesu określenia strategicznych kierunków zrozumianego w organizacji.
Podsumowanie: zarządzanie to więcej niż procedury
Model góry lodowej przypomina nam, że najważniejsze rzeczy dzieją się pod powierzchnią. Widoczne problemy są tylko skutkami głębszych zjawisk. Dlatego skuteczne zarządzanie to sztuka patrzenia głębiej i łączenia tego, co formalne, z tym, co niewidoczne na pierwszy rzut oka.
Lider, który to rozumie, integruje 3 poziomy zarządzania i projektuje przestrzeń, w której ludzie rozumieją strategiczny kierunek oraz czują się zaangażowani i potrafią działać spójnie. To właśnie wtedy strategia staje się rzeczywistością.
